ما همیشه فکر می‌کردیم پول اختراع شد تا جای گوسفند و گندم را در مبادله پایاپای بگیرد؛ اما این یکی از بزرگ‌ترین تحریف‌های تاریخ اقتصاد است. پول هرگز یک «کالای فیزیکی» نبود؛ پول از همان خشت‌های گلی معابد بابل و سومر، یک «ایده انتزاعی» و یک «دفترچه بدهی» بود.

اما چطور این مفهوم انتزاعی آرام‌آرام جای خدا نشست؟

در اپیزود بیست‌وششم فینسوف، به تبارشناسی پدیده‌ای می‌پردازیم که هر روز ساعت‌های عمرمان را پای آن قربانی می‌کنیم:

• الهیاتِ بدهی: چرا در زبان‌های باستانی و الهیات مسیحی، واژه «بدهی» مترادف با «گناه» است؟ ماجرای حساب‌وکتاب اخلاقی، خون مسیح برای صاف کردن ترازنامه هستی، و ریشه‌های خشونت‌آمیز اخلاق به روایت نیچه.
• پول به مثابه خدای حسود: چطور پول تمام کیفیت‌های متکثر جهان—از هنر و شرافت تا خاک و عمر—را به یک کمیت بی‌روح تبدیل کرد و انسان مدرن را به بی‌حسی روانی رساند؟
• تسخیر زمان: پول چگونه توانست آینده ما را پیش‌خور کند و روزهای زیسته ما را یک‌دست و بی‌رنگ بخرد؟
• کلیسای سرمایه و فرقه بی‌پایان: بازخوانی نقد درخشان والتر بنیامین از سرمایه‌داری به مثابه دینی که گناه می‌آفریند اما راهی برای کفاره و بخشش باقی نمی‌گذارد.
• فراتر از توهم اصلاح: چرا جایگزین کردن ریال با دلار صرفاً تغییر ارباب است و ساختار پولی جدید و محلی چگونه می‌تواند زمانِ دزدیده‌شده ما را پس بگیرد؟

این اپیزود مرثیه‌ای برای تورم نیست؛ دعوتی است برای فهم بنیادی ماشینی که دهه‌هاست زمان زیسته‌ی ما را به یغما می‌برد.

🎧 بشنوید و اگر دیدگاه متفاوتی دارید، حتماً برام بنویسید.

#فینسوف #احمد_سبحانی #فلسفه_پول #مارکس #زیمل #والتر_بنیامین #دیوید_گریبر #تورم #اقتصاد_سیاسی #زمان

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

هیچ نظمی، هیچ فرمولی و هیچ ساختاری برای ابد دوام نمی‌آورد؛ نه به این خاطر که دشمنی از بیرون آن‌ها را تهدید می‌کند، بلکه چون هر ایده‌ای درست در لحظه‌ی هبوط به جهان واقع، بذر نابودی‌اش را با اصول خودش می‌کارد. ما برای درک کردن جهان، واقعیتِ لغزنده را در فرضیاتمان اسیر می‌کنیم و انرژیِ عظیمی را صرف این می‌کنیم که این فرضیات ساده‌سازی شده را حفظ کنیم؛ غافل از اینکه همین کار ما سیستم‌ را در مارپیچی از اسکیسموجنسیسم می‌اندازد و در نهایت سیستم به سمت محتمل‌ترین حالت خود یعنی فروپاشی میل می‌کنند. این سقوط، یک تراژدی کور نیست، بلکه محرکِ اصیلِ دیالکتیکی است که از دلِ انسداد، امکانِ رهایی و تولدِ روایتی تازه را ایجاد می‌کند.

این مکانیسمِ گذار، همان نقطه‌ای است که فلاسفه را به تامل واداشته؛ آنجا که توماس کوهن از «بحران در پارادایم‌ها» و صلب شدنِ ساختارهای علمی پیش از انقلاب فکری می‌گوید، و ژیل دولوز از «خطوط فرار» بن‌بست‌شکنی یاد می‌کند که چطور پدیده‌ها از درونِ قلمروهای سخت نشت می‌کنند و نظمِ موجود را فرومی‌پاشند. حتی کارل مارکس با مادی کردنِ دیالکتیک هگل، بر این باور بود که هر نظامِ اجتماعی-اقتصادی، خود مسبب و گورکنِ خویشتن است و تضادهای درونی‌اش آن را به سمت فروپاشیِ محتوم می‌برد. در این اپیزود از پادکست فینسوف، تلاش کردم نشان دهم که چرا روایت‌ها سقوط می‌کنند؟

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

فوکو معتقد بود مفهوم «جنون» برساختی بود که سرمایه‌داری ایجاد کرد تا بتواند انسان جدیدی تولید کند که در ساختار تولیدی عصر صنعتی بهترین کارایی را داشته باشد. انسانی که پیش از مدرنیته وجود داشت، از عقلانیت مادی برخوردار نبود. آن انسان درگیر احساسات خودش بود، همچنان به مفاهیم انتزاعی سنتی می‌اندیشید و الهیات در زندگی‌اش جایگاه ویژه‌ای داشت. برای اینکه این مساله نتواند در گسترش سرمایه‌داری مشکلی ایجاد کند، سرمایه‌داری اقدام به ایجاد مفهوم جنون کرد.

این مفهوم بعدها به شکل عجیبی به کار آمد. به طوری که سیاستمداران، اقتصاددانان، جامعه‌شناسان و بسیاری دیگر هر زمان از توضیح پدیده‌ای خاص عاجز ماندند، آن را به جنون نسبت دادند. این در حالی است که این به اصطلاح دانشمندان و متفکران به ریشه وقایع نمی‌پرداختند که این جنون اتفاقا زاییده خود سرمایه‌داری است.

در این اپیزود به این می‌پردازم که چطور و به چه معنا مدرنیته و سرمایه‌داری ماشین تولید جنون جمعی هستند و چگونه می‌توان از این جنون فاصله گرفت و به عقلانیت رسید.

برای مطالعه بیشتر:

خلاصه کتاب تاریخ جنون

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.