काचित् पञ्चदशवर्षीया धीरा बालिका पित्रा सह नौकायाम् उपविश्य रथोत्सवार्थं गच्छति स्म । नद्याः‌ अपरस्मात् भागात् कौचित् भीत्या त्वरया च जले तरन्तौ आगच्छन्तौ दृष्टौ । तयोः भयहेतुः आसीत् - कश्चन अनुधावन् मकरः । सा धीरा बालिका नौकातः जले कूर्दित्वा तौ नौकां‌ प्रति आनीतवती । बाल्यावस्थायामेव एतादृशं‌ साहसं प्रदर्शितवती सा एव झान्सीराज्ञी लक्ष्मीबाई । तस्याः‌ बालायाः पिता एव भारतस्य प्रातःस्मरणीयेषु देशभक्तेषु अन्यतमः मोरोपन्तः ।
(“केन्द्रीयसंस्कृतविश्वविद्यालयस्य अष्टादशीयोजनान्तर्गततया एतासां कथानां ध्वनिप्रक्षेपणं क्रियते”)

A brave fifteen-year-old girl was travelling by boat with her father to attend a chariot festival. She saw two people swimming in fear, chased by a crocodile. Without hesitation, she jumped into the river and brought them safely to the boat. That courageous girl was none other than Rani Lakshmibai of Jhansi. Her father was Moropant Tambe, one of India's respected patriots.

कश्चन गृहस्थः प्रतिदिनं भोजनसमये स्वस्य पात्रस्य पार्श्वे एकां सूचीम्, एकं जलपात्रं च स्थापयति स्म । तस्य कारणं किम् इति तस्य गृहस्थस्य गुणवती कार्यकुशला च पत्नी सुशीला न जानाति स्म । एवमेव वर्षाणि अतीतानि । अथ कदाचित् मरणावस्थां प्राप्तवतीं सुशीलां कापि अपेक्षा अस्ति चेत् वदतु इति पतिः अवदत् । तदा सा सूच्याः जलपात्रस्य च विषयम् अपृच्छत् । तदा पतिः अवदत् 'भवती परिवेषणसमये यदि अन्नपुलकान् पातयेत् तर्हि तेषाम् उन्नयनाय क्षालनाय च तौ पार्श्वे स्थापयामि स्म । किन्तु जागरूकतया भवती परिवेषयति स्म सदापि' इति ।
(“केन्द्रीयसंस्कृतविश्वविद्यालयस्य अष्टादशीयोजनान्तर्गततया एतासां कथानां ध्वनिप्रक्षेपणं क्रियते”)

A man always kept a needle and a bowl of water beside his plate during meals. His wife, Sushila, never knew why. When she was nearing the end of her life, she asked him about it. He explained that they were meant to pick up and clean any grains of food that might fall while she served. However, because she always served so carefully, he never had to use them.

कौशम्ब्याः राजपुरोहितस्य पुत्रः अभिरूपकपिलः अध्ययानाय आचार्यस्य इन्द्रदत्तस्य समीपं गतः । तस्य गृहे काचित् सेविका अभिरूपस्य सेवाम् अकरोत् येन सः सन्तुष्टः जातः । कदाचित् सा सेविका उत्तमानि वस्त्राणि आभरणानि च अयाचत । किन्तु अभिरूपः अकिञ्चनः आसीत् । सा एकम् उपायम् अवदत् 'प्रातःकाले यः प्रथमम् अभिवादनं करोति तस्मै द्विमाषमितं सुवर्णं ददाति राजा' इति । किं अभिरूपः तस्याः सेविकायाः कथनानुसारं करोति ? राज्ञः प्रासादं गत्वा सुवर्णं प्राप्स्यति उत न इति सम्पूर्णां कथां श्रुत्वा जानन्तु ।
(“केन्द्रीयसंस्कृतविश्वविद्यालयस्य अष्टादशीयोजनान्तर्गततया एतासां कथानां ध्वनिप्रक्षेपणं क्रियते”)

Abhirupa Kapila, the son of the royal priest of Kaushambi, went to study under the teacher Indradatta. In his teacher’s house, a maidservant looked after him well, and he was pleased with her service. One day, she asked him for fine clothes and ornaments. But Abhirupa was poor and had no money. The maid then told him of a way to earn some gold: the king gave two gold coins to the person who greeted him first in the morning. Whether Abhirupa followed her advice, went to the king’s palace, and received the gold is revealed in the rest of the story.

कश्चन सुहृदयः दयालुः च राजा दरिद्राः अपि धनवन्तः स्युः इति विचिन्त्य धनिकेभ्यः धनं स्वीकृत्य दरिद्रेभ्यः दत्तवान् । किन्तु देशस्य दुस्स्थितिः अनुवर्तमाना एव अस्ति इति राजा अवगतवान् । राज्ञः चिन्ता आसीत् 'दरिद्रेभ्यः दत्तं धनं क्व गतम्?' इति । तदा मन्त्री तस्य कारणम् अवदत् । अपि च अग्रे किं किं करणीयम् इत्यपि अवदत् । तस्मात् अल्पे एव काले तदीयं राज्यं निर्धनतारहितं जातम् ।
(“केन्द्रीयसंस्कृतविश्वविद्यालयस्य अष्टादशीयोजनान्तर्गततया एतासां कथानां ध्वनिप्रक्षेपणं क्रियते”)

A kind and compassionate king wanted even the poor people in his kingdom to become wealthy. So, he collected money from the rich and gave it to the poor. However, he noticed that the condition of the country had not improved. The king wondered where the money given to the poor had gone. The minister explained the reason and also suggested what should be done next. Following this advice, the kingdom soon became free from poverty.

अरुणाचलप्रदेशे रूपग्रामे उभौ सहोदरौ निवसतः स्म । तयोः ज्येष्ठः बौद्धसंन्यासी, कनीयान् च व्याधवृत्तिम् आश्रित्य गृहपोषणं करोति स्म । बौद्धसंन्यासिने मांससेवनं न रोचते स्म अतः कदाचित् सः मांसभक्षणं परित्यक्तवान् । सः व्याधवृत्तिं त्यक्तुम् अनुजम् प्रेरयति । अनुजः कथं तां वृत्तिं त्यज्यति इति कथायाः वस्तु वर्तते ।
(“केन्द्रीयसंस्कृतविश्वविद्यालयस्य अष्टादशीयोजनान्तर्गततया एतासां कथानां ध्वनिप्रक्षेपणं क्रियते”)

In a village called Rupa in Arunachal Pradesh, two brothers lived together. The elder brother was a Buddhist monk, while the younger one supported the family by hunting. The monk did not like eating meat and had given it up. He encouraged his younger brother to give up hunting as well. This story tells how the younger brother eventually gave up his occupation of hunting.

कृषौ यथाकालं कार्याणि करणीयानि । अन्यथा कृषिः विनश्यति । यथाकालम् अकृतं कार्यं फलं न दादाति । कस्मिंश्चित् राज्ये यद्यपि विशालं कृषिक्षेत्रम् आसीत् तथापि तत् शुष्कम् । कश्चन कृषिकः भूमिगुणम् अधीत्य कृषिम् आरब्धवान् । अन्यान् अपि प्रेरितवान् । तस्मात् पञ्चवर्षाभ्यन्तरे राज्यस्थानि सर्वाणि कृषिक्षेत्राणि धान्यसम्पन्नानि जातानि ।
(“केन्द्रीयसंस्कृतविश्वविद्यालयस्य अष्टादशीयोजनान्तर्गततया एतासां कथानां ध्वनिप्रक्षेपणं क्रियते”)

Farm work must be done at the proper time; otherwise, farming suffers. Work that is not done on time does not give good results. In a certain kingdom, there was a large farming area, but it was dry and unproductive. A farmer studied the nature of the soil and began farming properly. He also encouraged others to do the same. As a result, within five years, all the farmlands in the kingdom became rich in crops and grain.

कथायाम् अस्यां देवराजरामदेवयोः स्वभावः विवृतः अस्ति । यः समाजहितं चिन्तयति सः मृतोऽपि जीवति । अतः रामदेवः तु विंशतेः वर्षेभ्यः पूर्वमेव दिवं गतः चेदपि जनाः तं प्रतिदिनं स्मरन्ति । यः स्वार्थमात्रं चिन्तयति सः तु जीवन् अपि मृतः एव । अतः देवराजे जीवति सति अपि कोऽपि तस्मिन् आदरवान् न ।
(“केन्द्रीयसंस्कृतविश्वविद्यालयस्य अष्टादशीयोजनान्तर्गततया एतासां कथानां ध्वनिप्रक्षेपणं क्रियते”)

This story describes the nature of Devaraja and Ramadeva. A person who thinks about the welfare of society lives on even after death. Therefore, although Ramadeva died more than twenty years ago, people still remember him every day. But a person who thinks only about himself is as good as dead even while living. So, even though Devaraja was alive, no one respected him.

काचित् पुत्री शयनसमये जनकम् एकां कथां श्रावयितुम् अवदत् । तदा पिता कच्छपबककथां वक्तुम् आरभते । तदा पुत्री तम् अवरुणद्धि । यतः तत्र कच्छपस्य मरणं भवति इति कारणतः । किन्तु पिता वदति यत् नूतनां कच्छपबककथां वदामि इति । कथायां तस्यां कच्छपस्य हानिः न भवति इति श्रुत्वा आनन्दिता पुत्री निद्रां कृतवती ।
(“केन्द्रीयसंस्कृतविश्वविद्यालयस्य अष्टादशीयोजनान्तर्गततया एतासां कथानां ध्वनिप्रक्षेपणं क्रियते”)

One night, a daughter asked her father to tell her a story before going to sleep. The father began to tell the story of the tortoise and the cranes. The daughter stopped him because, in that story, the tortoise dies. The father then said that he would tell a new version of the story. When the daughter heard that the tortoise would not be harmed in this version, she became happy and went to sleep.