कदाचित् कश्चन छात्रः कक्ष्यायां निद्रां कुर्वन् आसीत् । शिक्षकः यद्यपि तत् न लक्षितवान् तथापि पार्श्वस्थः छात्रः उत्थाय 'एषः निद्रां कुर्वन् अस्ति' इति शिक्षकम् अवदत् । तदा कुपितः शिक्षकः निद्रां कुर्वन्तं छात्रम् उत्थाप्य तस्य कपोले चपेटिकां दत्तवान् । कुपितः दण्डितः छात्रः अन्यं छात्रम् उद्दिश्य प्रतिकारं साधयितुम् ऐच्छत् । कक्ष्यायाः अनन्तरं तयोः मध्ये कलहः जातः । तदा कश्चन शिक्षकः आगत्य दण्डितं छात्रम् उपदिशति । ततः आरभ्यः तौ प्रियस्नेहितौ जातौ ।
(“केन्द्रीयसंस्कृतविश्वविद्यालयस्य अष्टादशीयोजनान्तर्गततया एतासां कथानां ध्वनिप्रक्षेपणं क्रियते”)
A student was once sleeping in class. Though the teacher hadn't noticed, another student pointed it out. The teacher became angry, woke the boy, and slapped him. Upset and humiliated, the punished student wanted revenge on the classmate who had reported him. After class, the two got into a fight. A teacher intervened, counselled the punished student, and from that day onward, the two became close friends.

संस्कृतभाषायाः सुप्रसिद्धः शास्त्रज्ञः, कविः अप्पय्यदीक्षितः महान् शिवभक्तः आसीत् । कदाचित् स्वस्य शिवभक्तिं परीक्षितुम् इष्टवान् । लोके प्रसिद्धम् अस्ति यत् मनुष्यः उन्मत्तावस्थायां किमपि निगूहितं न शक्नोति । सः वैद्यविद्याम् अपि जानाति स्म अतः सः द्विविधं रसायनं सज्जीकृतवान् । 'कतिचनघण्टानन्तरं द्वितीयं रसायनंं यच्छन्तु येन अहं पुनरपि स्वस्थः भविष्यामि' इति शिष्यान् अवदत् सः । उन्मत्तावस्थायाम् आगतानां वचनानां क्रमशः योजनेन भगवतः शिवस्य प्रशंसापरकाः पञ्चदश श्लोकाः निर्मिताः अभवन् । तेषां श्लोकानां समूहः एव अग्रे उन्मत्तपञ्चदशी अथवा आत्मार्पणस्तुतिः इति नाम्ना प्रसिद्धः अभवत् ।
(“केन्द्रीयसंस्कृतविश्वविद्यालयस्य अष्टादशीयोजनान्तर्गततया एतासां कथानां ध्वनिप्रक्षेपणं क्रियते”)
Appayya Dikshita, the renowned Sanskrit scholar and poet, was a great devotee of Lord Shiva. Once, he wished to test the depth of his own devotion. Knowing that a person reveals their true feelings in a state of madness, he prepared two medicines. Before taking the first, he instructed his disciples to give him the second after a few hours to restore his normal state. During his delirium, he spontaneously uttered verses praising Lord Shiva. These were later compiled into fifteen beautiful hymns, now famous as *Unmatta Panchadashi* or *Atmarpana Stuti*.

भारतीयेषु 'गया' क्षेत्रं पुण्यक्षेत्रम् इति भावना अस्ति । अत्र च जनाः स्वपितृकार्यं कृत्वा कृतकृत्याः भवन्ति । किं भवन्तः जानन्ति तत् क्षेत्रं 'गयः' इति राक्षसस्य नाम्ना एव विख्यातं जातम् इति । सः दुष्टः राक्षसः सुराणां नराणां च कण्टकप्रायः आसीत् । तर्हि तस्य हननं कथं जातम् ? ‘गया' इति क्षेत्रस्य नामकरणं कथं जातम् ? इति जिज्ञासायाम् इमां स्वारस्यकारीं कथां श्रुण्वन्तु ।
(“केन्द्रीयसंस्कृतविश्वविद्यालयस्य अष्टादशीयोजनान्तर्गततया एतासां कथानां ध्वनिप्रक्षेपणं क्रियते”)
Gaya is regarded as one of India's holiest pilgrimage sites, where people perform rites for their ancestors. But did you know that the place is named after a demon called Gaya? He was a powerful demon who troubled both gods and humans. How was he defeated, and how did this sacred place come to bear his name? Listen to this fascinating story to find out.

श्रोणिकनामकः राजा मगधदेशस्य राजगृहनामके नगरे शासनं करोति स्म । तस्य मन्त्री अभयकुलः अत्यतं चतुरः आसीत् । तस्य राजोद्याने कश्चित् सदाफलः महान् आम्रवृक्षः आसीत् । उद्यानात् अनतिदूरे कश्चन चाण्डालः वसति स्म । तस्य गर्भवती पत्नी कदाचित् आम्रफलखादनेच्छां प्रकटितवती । सः अवनामिका उन्नामिका इति विद्याद्वयं जानाति स्म । सः एते विद्ये उपयुज्य राजोद्यानात् आम्रफलानि चोरितवान् । यदा सः चौर्यार्थं गृहीतः जातः तदा मन्त्री उपायेन तस्य विमोचनं कारयति ।
(“केन्द्रीयसंस्कृतविश्वविद्यालयस्य अष्टादशीयोजनान्तर्गततया एतासां कथानां ध्वनिप्रक्षेपणं क्रियते”)
King Shronika ruled from Rajagriha in the kingdom of Magadha. His wise minister, Abhayakula, served him faithfully. Near the royal garden stood a famous mango tree that bore fruit all year round. A poor outcaste's pregnant wife once longed to eat those mangoes. Using two special skills he possessed, the man secretly stole the fruits from the royal garden. When he was caught, the clever minister found a way to save him.

प्रलयकाले सर्वेषामपि चराचरजन्तूनां किमपि आश्रयस्थानम् अपेक्षितं भवति । अतः ते गोमातरं शरणम् अगछन् । भगवतः नारायणस्य पत्नी लक्ष्मीः अन्यं शरणं न गच्छामि इति नितरां गर्विता आसीत् । अन्ते सा कुतूहलेन द्रष्टुं गोलोकम् अगच्छत् । गोमाता निश्चिन्ततया स्थिता आसीत् । साक्षात् भगवान् विष्णुः अपि गोमातुः अङ्गम् आश्रित्य स्थितवान् आसीत् । तत् दृष्टवत्याः लक्ष्म्याः गर्वः अपगतः । सा अपि गोमातरं सम्प्रार्थ्य तस्याः शरीरम् आश्रितवती ।
(“केन्द्रीयसंस्कृतविश्वविद्यालयस्य अष्टादशीयोजनान्तर्गततया एतासां कथानां ध्वनिप्रक्षेपणं क्रियते”)
At the time of the great dissolution, all living beings sought a safe refuge, and they turned to the sacred cow. Goddess Lakshmi, proud that she needed no shelter, later visited Goloka out of curiosity. There she saw that even Lord Vishnu had taken refuge in the divine cow. Realizing her pride, Lakshmi humbly prayed to the cow and sought shelter in her as well.

पुरातनकाले सञ्जीवनामकः महाराजः पुत्रकामनया बहुकालपर्यन्तं ब्राह्मणान् सेवितवान् । सन्तुष्टाः ब्राह्मणाः नारदमहर्षिं राज्ञे पुत्रदानार्थं प्रार्थितवन्तः । नारदमहर्षिः तत् अङ्गीकृत्य राजानम् अपृच्छत् 'भवान् कीदृशं पुत्रम् इच्छति?' इति । राजा अतिलोभात् 'तादृशं पुत्रं यच्छतु यस्य विष्ठा, मूत्रं, ष्ठीवनं, कफः सर्वमपि सुवर्णमयं स्यात्' इति । तथैव पुत्रः जातः । अल्पेनैव कालेन राज्ञः भाण्डागारं सुसंवृद्धम् । किन्तु कदाचित् चोराः तं राजकुमारम् अपहृत्य नीतवन्तः । ते यद्यपि बहुसुवर्णं प्राप्तवन्तः तथापि अन्ते तं राजभयात् मारितवन्तः । अतः वदन्ति 'अतिलोभात् विनश्यति' इति ।
(“केन्द्रीयसंस्कृतविश्वविद्यालयस्य अष्टादशीयोजनान्तर्गततया एतासां कथानां ध्वनिप्रक्षेपणं क्रियते”)
Long ago, King Sanjiva served many sages for years, praying for a son. Pleased with him, they requested Sage Narada to grant the king's wish. When Narada asked what kind of son he desired, the king, driven by greed, wished for a son whose every bodily waste would turn into gold. His wish was fulfilled, and soon the royal treasury overflowed with wealth. But one day, thieves kidnapped the prince. Though they gained much gold, they eventually killed him out of fear of being caught. Thus, the story teaches the timeless lesson: excessive greed leads to destruction.

रोहिदासनामा कश्चन चर्मकारः पादरक्षाणां निर्माणं कृत्वा ताः विक्रीय जीवनं करोति स्म । महान् हरिभक्तः सः पादरक्षानिर्माणसमयेऽपि हरिनाम जपित्वा सर्वदा आनन्देन तिष्ठति स्म । तस्य शिष्यः चिन्तयति स्म यत् 'एतेन ज्ञानिना एतादृशं क्षुद्रं कार्यं न करणीयम्' इति । अतः सः गुरोः दारिद्र्यं दूरीकर्तुम् कञ्चन निकषं ददाति यस्य स्पर्शेन अयोमयानि वस्तूनि सुवर्णमयानि भवति । किन्तु रोहिदासः तस्य उपयोगं न करोति । तस्य कारणम् अपि उत्तमतया विवृणोति शिष्याय ।
(“केन्द्रीयसंस्कृतविश्वविद्यालयस्य अष्टादशीयोजनान्तर्गततया एतासां कथानां ध्वनिप्रक्षेपणं क्रियते”)
Rohidas was a humble cobbler who earned his living by making and selling footwear. A devoted devotee of Lord Hari, he joyfully chanted God's name even while working. His disciple felt that such a wise saint should not live in poverty, so he offered him a magical touchstone that could turn iron into gold. But Rohidas refused to use it and beautifully explained to his disciple why true wealth lies in contentment and devotion.

कश्चन कलारसिकः काव्यप्रियः च महाराजः आसीत् । कदाचित् मगधदेशात् काव्यं श्रावयितुम् अस्य महाराजस्य आस्थानम् आगतवान् । यद्यपि सः उत्तमः कविः तथापि तस्य एकः दुरभ्यासः आसीत् यत् सः काव्यश्रावणसमये पुनःपुनः करतलयोः कण्डूयनं करोति स्म । तदपि सः तावद्वारं करोति स्म यत् काव्यश्रोतारः तेन जुगुप्साम् अनुभवेयुः । महाराजः तस्य काव्यं श्रुत्वा तं दुरभ्यासं दूरीकर्तुम् उपायमेकं करोति ।
(“केन्द्रीयसंस्कृतविश्वविद्यालयस्य अष्टादशीयोजनान्तर्गततया एतासां कथानां ध्वनिप्रक्षेपणं क्रियते”)

A king who deeply loved poetry and the arts once invited a poet from Magadha to recite his verses. Though the poet was highly talented, he had an unpleasant habit of constantly scratching his palms while reciting, making the audience uncomfortable. After appreciating his poetry, the king devised a clever way to help the poet overcome this bad habit.