Napólí er borg sem erfitt er að lýsa í fáum orðum. Hún er hávær, litrík, óreiðukennd, söguleg – og umfram allt full af lífi.

Í þessum fyrsta þætti um Napólí förum við í ferðalag um meira en 2.500 ára sögu borgarinnar. Við byrjum hjá Grikkjum og sírenunni Parthenope, kynnumst Rómverjum, Normönnum, Spánverjum og Bourbon-konungum og komum við sögu hjá byltingarmanninum Masaniello og þjóðhetjunni Giuseppe Garibaldi. Við rifjum einnig upp hina dramatísku fjóra daga Napólí í síðari heimsstyrjöldinni, þegar borgarbúar risu upp gegn þýska hernámsliðinu, og lítum á dekkri hliðar borgarinnar, meðal annars Camorra.

En saga Napólí segir aðeins hálfa söguna. Til að kynnast borginni þarf líka að kynnast fólkinu.

Við skoðum Napólíbúa sem tala með höndunum, kalla á milli svala, ræða af ástríðu og mæta lífinu með sérstökum húmor. Fjölskyldan, gatan, kaffið og samtölin fléttast saman í borg þar sem lífið virðist stöðugt vera í gangi.

Er hægt að skilja Napólí? Kannski ekki alveg. En það er einmitt hluti af töfrunum.

*****

• Sírenan Parthenope úr Ódysseifskviðu Hómers
• Grikkir - eyjan Ischia
• Neapolis - Nýja borgin, Grikkir stofna á 6. - 5. old f.Krist
• Palaepolis - gamla borgin
• Spaccanapoli - "sú sem klýfur Napoli" - gata sem "sker" gömlu Napoli í tvennt.
• 326 f. Krist - Rómverjar koma
• Virgil - höfundur Eneasarkviðu
• Grikkir - Rómverjar - miðaldir - Spánverjar - konungar Búrbóna
• 11. og 12. old Normannar taka völdin á S-Ítalíu
• 1139 fer Napoli undir stjórn Normanna
• 1282 blóðug uppreisn á Sikiley - Sikileyski aftansöngurinn "I Vespri siciliani"
• 1503 ná Spánverjar yfirráðum
• 1647 uppreisn í Napoli - Masaniello fiskimaður
• 1734 ná Búrbónar völdum
• Konungshöllin í Caserta
• 1737 Teatro di San Carlo opnað
• 1861 Giuseppe Garibaldi og konungsríkið Ítalía
• 19. og 20. old - milljónir manna yfirgefa S-Ítalíu
• 1943 - Heimstyrjöldin síðari og Le quattro giornate di Napoli, "hinir fjórir dagar Napoli" Almenningur tók upp vopn gegn Þjóðverjum
• Camorra mafían
• 2006 bókin Gomorra eftir Roberto Saviano
• Pizzo verndargjald
• "Sono Napoletano"
• Handahreyfingin "Ma che vuoi?" Hvað viltu eiginlega?
• Totó (f. 1898)- einn ástsælasti gamanleikari Ítalíu
• "Non hai mangiato niente" - Þú borðaðir ekki neitt
• Hauskúpa í fóstur?

Umsjón: Margrét Gunnarsdóttir upplýsingafræðingur
Vefsíða: www.italiaheillar.is

Í þessum þætti af Ítalía heillar er haldið “á teinana” og farið yfir allt það helsta sem gott er að vita áður en ferðast er með lest á Ítalíu. Lestir eru ein þægilegasta leiðin til að komast á milli stórborga eins og Rómar, Flórens, Bologna, Mílanó og Napólí, en ítalska lestarkerfið getur virst dálítið ruglingslegt í fyrstu.

Fjallað er um helstu gerðir lesta, allt frá hraðskreiðum og þægilegum Frecciarossa-lestum til Intercity- og héraðslesta sem stoppa á fleiri stöðum og gefa ferðalanginum tækifæri til að sjá meira af hinni daglegu Ítalíu. Einnig er farið yfir hvernig best er að kaupa lestarmiða, hvenær borgar sig að bóka með fyrirvara og hver munurinn er á Trenitalia, Italo og miðasölusíðum á borð við Omio og Trainline.

Sérstök áhersla er lögð á það sem gerist á lestarstöðinni: hvernig þú finnur rétta brautarpallinn, vagninn og sætið, hvernig brottfararskjáirnir virka og hvaða ítölsk orð er gott að þekkja. Einnig er útskýrt hvers vegna það skiptir máli að staðfesta miða í héraðslestir áður en farið er um borð.

Farangur, matur, salerni, öryggi, tafir og lestarverkföll koma einnig við sögu, auk næturlesta og sögulegra ferðamannalesta.

Markmiðið er að gera lestarferðalag um Ítalíu einfaldara, öruggara og skemmtilegra – svo þú getir notið ferðarinnar frá fyrstu stöð til þeirrar síðustu.

Buon viaggio!

********
Agriturismo – bændagisting

Lestarfyrirtæki:

Trenitalia (ríkisreknu lestirnar) – allar tegundir lesta
www.trenitalia.com
- Le Frecce – “Örvarnar” háhraðalestir frá Trenitalia
- Frecciarossa – Háhraðalest frá Trenitalia
Italo – einungis háhraðalestir
https://www.italotreno.com/en

Endursöluaðilar lestarmiða:

Omio
https://www.omio.com/

Trainline
https://www.thetrainline.com/

ItaliaRail
https://www.italiarail.com/

Mismunandi gerðir lesta

- Háhraðalestir

- Intercity

- Héraðslestir (regionale)

- Staðbundnar lestir

Gott að kunna:

Prima classe – fyrsta farrými

Seconda classe – annað farrými

Treno / Treni – lest / lestir

Partenze – brottfarir

Arrivi - komur

Biglietti – miðar

Destinazione – lokaáfangastaður

Orario – tími/komutími/brottfarartími

Ritardo – Seinkun

Binario / Binari – Brautarpallur / Brautarpallar

Informazioni – Upplýsingar

Firenze – Flórens

Venezia – Feneyjar

Viaggiatreno - Hér er hægt að sjá væntanlega brautarpalla á undan upplýsingum sem birtast á skjá brautarstöðvanna.
www.viaggiatreno.it –

Sottopassaggio – undirgöng

scioperi.mit.gov.it – Upplýsingasíða frá hinu opinbera um væntanleg verkföll

Leit í Google: Slá inn sciopero treni og dagsetninguna. Dæmi: sciopero treni 18 marzo

Intercity Notte: Næturlestir á vegum Trenitalia
https://www.trenitalia.com/en/intercity-notte.html

Treni turistici – Ferðamannalestir á vegum Trenitalia
https://www.fstrenituristici.it/

Treni storici: Sögulegar lestir
https://www.fondazionefs.it/en/itineraries.html

Buon viaggio – Góða ferð

Umsjón: Margrét Gunnarsdóttir upplýsingafræðingur
Vefsíða: www.italiaheillar.is

Að leigja bíl á Ítalíu getur verið bæði spennandi og svolítið stressandi. Í stórborgum eins og Róm, Flórens, Mílanó og Napólí er oft mun skynsamlegra að treysta á lestir og almenningssamgöngur. En þegar ferðinni er heitið út í sveitirnar, til lítilla þorpa, vínekranna í Piemonte, fjallanna, strandbæjanna eða svæða þar sem lestir og rútur eru af skornum skammti, getur bílaleigubíllinn orðið lykillinn að allt annarri Ítalíu.

Í þessum þætti af Ítalía heillar förum við yfir það helsta sem gott er að vita áður en sest er undir stýri. Við skoðum hvaða skjöl þarf að hafa meðferðis, kreditkort og tryggingar, hvernig best er að velja bíl og hvers vegna lítill bíll getur reynst gulls ígildi á þröngum götum ítalskra bæja.

Síðan tekur ítalska umferðarmenningin við. Við ræðum hraðbrautirnar, vegatolla, hraðamyndavélar, hringtorg og ekki síst hin alræmdu ZTL-svæði í sögulegum miðbæjum, þar sem röng beygja getur skilað sér í sekt löngu eftir að heim er komið. Bílastæðin fá líka sitt pláss – enda eru þau nánast sérstakt listform á Ítalíu.

Við komum við á Autogrill, fáum okkur espresso og skoðum sögu þessarar ítölsku hraðbrautastofnunar. Einnig eru gefin ráð um leiðsöguforrit, eldsneyti, afhendingu og skil á bílaleigubílnum og hvernig hægt er að forðast óvænt gjöld.

Því að aka um Ítalíu snýst ekki eingöngu um að komast frá A til B. Frelsið felst líka í að geta beygt út af leiðinni, stoppað í óvæntu þorpi eða fundið kaffihús sem aldrei stóð til að heimsækja. Og stundum verður röng beygja einmitt að bestu minningunni úr ferðinni.

******

Frecce – hraðlestir frá Trenitalia

Codice stradale – Ítalskar umferðareglur

Hámarkshraði á Ítalíu

Reglurnar eru einfaldar:

• 130 km/klst. á autostrade (hraðbrautum).
• 110 km/klst. á tvöföldum vegum (superstrade).
• 90 km/klst. á sveitavegum.
• 50 km/klst. í bæjum.

Autovelox/Tutor – Hraðamyndavélar

Controllo Elettronico della Velocità – Rafrænt hraðaeftirlit

ZTL - Zona a Traffico Limitato – Takmörkuð umferð (sérstakt leyfi)

Benzina - bensín

Gasolio – díesel

CDW - collision damage waiver – Kaskótrygging

rentalcover.com

Telepass – rafræn greiðsla vegatolla

Waze - app: Kemur sér vel fyrir hraðamyndavélar og umferðarupplýsingar í rauntíma.

Google Maps - app

Biglietto – miði

Autogrill – Áningastaður við hraðbraut

Disco orario – bílastæðisklukka

Allora – Jæja

Umsjón: Margrét Gunnarsdóttir upplýsingafræðingur
Vefsíða: www.italiaheillar.is

Í þessum öðrum þætti um Róm færðu hagnýt ráð sem geta gert Rómarferðina einfaldari, öruggari og ánægjulegri. Þú færð að heyra um leiðir til að komast frá Fiumicino-flugvelli inn í borgina, meðal annars með Leonardo Express, FL1-lestinni, rútu eða leigubíl, og hvaða kostur hentar eftir staðsetningu gististaðar og fjölda ferðafélaga. Þú þarft sérstaklega að passa þig á reglum um lestarmiða sem geta leitt til sekta ef ekki er rétt staðið að málum.

Við skoðum ólík hverfi Rómar og kosti þeirra, meðal annars Testaccio, Monti, Trastevere og Prati. Mikilvægt er að þú veljir gistingu með tilliti til samgangna, til dæmis nálægt Metro-línum A eða B.

Við ræðum um vasaþjófa, algengar aðferðir þeirra og hvernig þú getur varið símann þinn, veski og töskur, sérstaklega í mannþröng, neðanjarðarlestum, strætisvögnum og við vinsæla ferðamannastaði eins og Trevi-gosbrunninn og Vatíkanið.

Þú færð að heyra um almenningssamgöngur, Metro, strætisvagna og leigubíla, auk annarra leiða til að kynnast borginni. Þar koma við sögu Hop-on Hop-off vagnar, gönguferðir og golfbílaferðir, sem geta verið skemmtileg og þægileg leið um þröngar götur miðborgarinnar.

Að lokum færðu einfalt en mikilvægt Rómarráð: taktu með þér góða vatnsflösku. Um miðborgina eru hundruð nasoni, drykkjarvatnsbrunna þar sem hægt er að fylla á hana ókeypis.

******

Flugvellir:
Leonardo da Vinci (Fiumicino) og Ciampino

Frá flugvelli og inn í borg

Leonardo Express hraðlestin fer til Roma Termini, aðallestarstöð Rómar
https://www.trenitalia.com/en/connections/leonardo-express.html

FL1 lestin fer til Roma Tiburtina
https://www.trenitalia.com/

SITbus
https://www.sitbusshuttle.com/

Terravision bus
https://www.terravision.eu/airport_transfer/bus-fiumicino-airport-rome/

KiBag Roma Termini – Farangursgeymsla Roma Termini
https://www.kibag.it/en/deposito-bagagli-roma/deposito-bagagli-roma-termini/

Radical Storage - Farangursgeymsla
https://radicalstorage.com/

Nokkur hverfi (rioni) í Róm:
Testaccio
Monti
Trastevere
Prati
Esquilino

ZTL - Zona a traffico limitato – Takmörkuð umferð – sérstök leyfi. Svæðið heitir Zona 30
Í Róm.

Leigubílaöpp:
FreeNow
itTaxi
Uber

App fyrir miða í almenningssamgöngur

MooneyGo

Metro í Róm – neðanjarðarlestir

Lína A og B
Lína C

Golfbílaferðir - margir möguleikar
Dæmi: https://mybesttour.com/

Rómarrölt – Ingólfur Níels Árnason
https://romarrolt.com/

Hljóðleiðsögn um Róm frá ferðafrömuðinum Rick Steves
www.Ricksteves.com

Umsjón: Margrét Gunnarsdóttir upplýsingafræðingur
Vefsíða: www.italiaheillar.is

Í þessum fyrsta þætti af þremur um Róm er farið í svolítið óhefðbundið ferðalag um sögu borgarinnar, allt frá goðsögninni um Rómúlus og Remus til Rómar nútímans.

Frá því að vera upphaflega einungis fáeinir kofar stækkaði Róm og varð miðja eins voldugasta heimsveldis sögunna. Borgin hnignaði eftir fall þess en reis aftur til vegs og virðingar á endurreisnartímanum. Í dag búa nærri þrjár milljónir manna innan um tæplega þrjú þúsund ára sögu.

Við kynnumst borginni þar sem Colosseum, Forum Romanum, Vatíkanið og Trevi-gosbrunnurinn renna saman við iðandi mannlíf, umferð, kaffibari og rómverska matarmenningu. Róm er hávær, óreiðukennd, heillandi og full af mótsögnum – borg sem lofar ekki skilvirkni en á óþrjótandi sögur.

Einnig er litið á ýmsa sérkennilega siði Rómverja til forna og þeir bornir saman við nútíma-Ítali. Þrátt fyrir tvö þúsund ára bil virðast ýmis einkenni lifa góðu lífi: félagslyndi, ástríðufull samskipti, sterkar matarhefðir og mikilvægi hins daglega mannlífs á torgum og kaffibörum.

******
Pecunia non olet – Peningar lykta ekki

Umsjón: Margrét Gunnarsdóttir upplýsingafræðingur
Vefsíða: www.italiaheillar.is

Í þessum þætti er farið yfir hvernig þú getur fengið aðstoð á Ítalíu, hvort sem um er að ræða væga kvilla eða neyðrartilvik.

Fyrir brottför ættir þú að sækja um Evrópska sjúkratryggingakortið (EHIC) hjá Sjúkratryggingum Íslands, skoða þær tryggingar sem fylgja kreditkortinu þínu og mögulega fá þér góða ferðatryggingu.

Fyrsti viðkomustaður fyrir minni háttar veikindi ætti oftast að vera apótek (Farmacia). Ítalskir lyfjafræðingar geta ráðlagt um lausasölulyf og vísað áfram til læknis ef þörf krefur. Sýklalyf færðu aðeins gegn lyfseðli.

Við alvarleg veikindi eða slys skaltu fara á bráðamóttöku (Pronto Soccorso) eða hringja í neyðarnúmerið 112. Fyrir vandamál sem eru ekki alvarleg er hægt að hafa samband við læknavaktina, Guardia Medica, í síma 116117, eða nýta sér einkareknar læknastofur og fjarheilbrigðisþjónustu. Slík þjónusta er yfirleitt fljótlegri, en kostnaður fæst ekki alltaf endurgreiddur.

******

Evrópska sjúktratryggingakortið og staðfesting á sjúkratryggingu
Vefsíða: https://island.is/s/sjukratryggingar

SSN – Servizio Sanitario Nazionale – Opinber heilbrigðisþjónusta á Ítalíu

Imodium – lausasölulyf gegn niðurgangi

Pronto Soccorso – bráðamóttaka í opinbera kerfinu

Símanúmer sem gildir í mörgum héruðum til að fá samband við Guardia Medica:

116117 (0039 116117)

Guardia Medica – Læknavakt

Guardia Medica turistica – læknavakt fyrir ferðamenn

Farmacia – apótek

Farmacia di turno – vakthafandi apótek

Fjarheilbrigðisþjónusta:
Doctorsinitaly.com og pyllola.com

Parla inglese, per favore? – Talið þér ensku?

Umsjón: Margrét Gunnarsdóttir upplýsingafræðingur
Vefsíða: www.italiaheillar.is