9 sierpnia prezydent Serbii Aleksandar Vučić zapowiedział, że jego kraj rozważa przekierowanie zasilającej północne Kosowo w wodę rzeki Ibar. To dokładnie ta sama groźba, po którą sięgnął już raz, po wybuchu na kanale dostarczającym wodę do kosowskich elektrowni w 2024 roku. Skąd bierze się spór o transgraniczną rzekę i czy tak potężna hydrologiczna rewolucja jest w ogóle ‒ technicznie i politycznie ‒ wykonalna? Nową odsłonę napięć na linii Belgrad-Prisztina relacjonuje analityk Ośrodka Studiów Wschodnich Jan Nowinowski. Pyta Maks Walewski

(Fot. Mario Heller on Unsplash)

Putin nazywa ich prawdziwymi patriotami i przeciwstawia wydającym swoje pieniądze na Zachodzie kosmopolitom. Tyle że ci z weteranami nie chcą dzielić się władzą, a Kreml powracających z frontu żołnierzy uważa za ludzi nieprzewidywalnych. Po co więc Putin mówi o formowaniu nowej, złożonej z weteranów elity i ile zostaje z tych zapowiedzi w rzeczywistości? O nowej polityce kadrowej Kremla i mapie realnych ośrodków władzy w Rosji opowiada dr Maria Domańska, analityczka Ośrodka Studiów Wschodnich. Pyta Maks Walewski

W Ukrainie od początku pełnoskalowej wojny nie odbyły się żadne wybory. A jednak w lipcu protestujący w Kijowie, Lwowie i innych ukraińskich miastach wymusili dymisję naczelnego dowódcy armii i narzucili nazwisko jego następcy. To drugi taki protest w czasie tej wojny ‒ po zeszłorocznych skutecznych demonstracjach przeciw ograniczaniu niezależności organów antykorupcyjnych. Czy uliczny wiec staje się w Ukrainie protezą urny wyborczej? I jakich zmian w siłach zbrojnych spodziewać się po nowym naczelnym dowódcy? Wyjaśnia Maria Piechowska, analityczka Polskiego Instytutu Spraw Międzynarodowych. Pyta Maks Walewski

Szefowa autonomii siedzi w więzieniu za korupcję. Mandaty deputowanych wygasły, a nowego organu wyborczego nie ma. Tak wygląda kryzys w mołdawskiej autonomii, która trzydzieści lat temu powstała po to, żeby chronić prawosławnych, mówiących językiem z rodziny tureckiej Gagauzów ‒ a dziś stała się polem brudnej gry Rosji i związanych z nią oligarchów. Co zostanie z autonomii po ostatnich decyzjach władz w Kiszyniowie? Wyjaśnia dr Piotr Oleksy z Instytutu Europy Środkowej. Pyta Maks Walewski

Cenzura, blokady internetu i prawie dwumilionowa Junarmia, w której młodzież i dzieci uczą się na czas składać karabin Kałasznikowa. To obraz współczesnej Rosji ‑ militarystycznej hybrydy państwa autorytarnego i neototalitaryzmu. Czy w kraju, w którym wyjazd na front dla mieszkańców głubinki oznacza zarobek większy niż przez całą resztę życia, zaglądająca do Moskwy wojna może jeszcze wywołać realne społeczne zmiany? A może gniew jej mieszkańców obróci się znów ‒ wbrew logice ‒ przeciw Ukraińcom?

O współczesnych absurdach rosyjskiego państwa opowiada Alice Lugen, autorka książki „Imperium gniewu. Paradoksy putinowskiej Rosji”. Pyta Maks Walewski

(Fot. Misha Yurov on Unsplash)

Jeszcze rok temu prezydent Tokajew wygłaszał w dzień ofiar sowieckich represji uroczyste przemówienie. W tym roku przy ścianie pamięci nie pojawił się nikt z władz, a polskim gościom zasugerowano, by kwiaty dyskretnie zostawili w środku. Czy tegoroczna cisza to sygnał zwrotu w kazachstańskiej polityce pamięci — czy może ostrożność wobec Moskwy? I czemu u nas nikt tego nie zauważył, choć w tej samej ziemi leżą polscy zesłańcy? Badaczka pamięci o represjach dr hab. Zuzanna Bogumił z Instytutu Etnologii i Antropologii Kulturowej Uniwersytetu Warszawskiego wróciła właśnie z Kazachstanu. O szczegóły pyta Maks Walewski

(00:00) Inna kultura pamięci

(05:09) Pamięć pod kontrolą państwa

(13:42) W muzeum represji wystarczy pusta sala

(22:45) Kazachstan woli milczeć o represjach?

(30:46) Wenecja, Memoriał i rozbita pamięć

(41:42) Po co Rosji podzielona pamięć

(Fot. forzaalisherka on Unsplash)

W ciągu trzech dekad poziom Morza Kaspijskiego spadł o prawie trzy metry, a brzeg cofnął się o dziesiątki kilometrów. Dawne wioski rybackie leżą dziś z dala od wody, a mieszkańców niepokoją piaskowo-solne burze. Czy Kaspij czeka scenariusz zbliżony do Morza Aralskiego? Rozmawia Maks Walewski z Kiryłem Osinem, dyrektorem kazachskiej organizacji ekologicznej Eko Mangystau

Trzy lata po wysadzeniu zapory na Dnieprze w Nowej Kachowce na dnie dawnego zbiornika rosną dziesiątki milionów drzew, a do odradzającej się doliny wróciły wydry, dziki i niewidziane tu od półtora wieku różowe pelikany.

Pod dnem zbiornika przez 70 lat ukryta była kolebka zaporoskiej Kozaczyzny — Wielki Łuh. Sowieci zatopili go w latach 50., wysiedlając wcześniej 37 tysięcy mieszkańców. Czy ukraińskie rolnictwo poradzi sobie bez wody z największego zbiornika na Dnieprze? I co stracilibyśmy wraz z jego odbudową?

O odradzającym się na dnie Zbiornika Kachowskiego ekosystemie Maks Walewski rozmawia z dr. Wadymem Maniukiem, biologiem i ekologiem z ewakuowanego do Łubni Ługańskiego Uniwersytetu Narodowego im. Tarasa Szewczenki

(Fot. Karyna Chorna on Unsplash)