100. programımızda buluşmanın heyecanını taşıyoruz! Bu bölümde, pek çok ülkede bilinen tarihî bitkilerden biri olan karpuzu ve onun yaklaşık 5 bin yıl önce Güney Afrika’da başlayıp Mısır’dan Akdeniz’e, oradan dünyanın dört bir yanına uzanan tarihini konuşuyoruz. Yüzde 92’si sudan oluşan karpuzun, bir su kaynağından besine; şifa aracından küresel bir tarım ürününe dönüşümünün izini sürüyoruz.

Bu bölümde İlhan Berk’in satırlarından yola çıkıyor; onun “kat kat giyinmiş”, kapalı bir kutu olarak tarif ettiği sarımsağın binlerce yıllık tarihinin izini sürüyoruz. Orta Asya’dan Mezopotamya’ya, Antik Mısır’dan Osmanlı mutfağına ve Taşköprü tarlalarına uzanarak sarımsağın şifa, besin ve meta olarak değişen anlamlarını; kokusunun nasıl bir sınıf göstergesine, kendisinin ise tarih boyunca emeğin yiyeceğine dönüştüğünü konuşuyoruz.

Konuğumuz Güneş Işıksel ile Eskiçağ'dan itibaren Küçük Asya kırsalının en dirençli simgelerinden biri olarak öne çıkan tarhanayı konuşuyoruz. Tarhananın kökeninden başlayıp onu kalıcı kılan toplumsal işlevi üzerinden kışlık erzağın geniş dünyasına göz atıyor; 'Kayıtlara geçmeyen, vergilendirilmeyen, pazara çıkmayan bir üretim biçimini tarihçi hangi kaynaklara dayanarak görünür kılabilir?' ve 'Mutfağın gündelik tekrarları ile imparatorluğun idarî yapısı arasındaki mesafe gerçekte sanıldığı kadar uzak mı?' sorularının peşinden gidiyoruz.

Bu bölümde yoğurdun sütün ömrünü uzatan eski bir saklama tekniğinden küresel bir metaya dönüşen tarihini konuşuyoruz. Hayvanların evcilleştirilmesinden göç yollarına, Osmanlı mutfağından laboratuvarlara, kadınların görünmeyen emeğinden fabrikalara ve plastik ambalajlara uzanan ilişkilerin izini sürüyor; “Yoğurdu kim üretti, bilgisini kim taşıdı ve bu bilgiden kim kazanç sağladı?” diye soruyoruz.

Bu bölümde sütün bir besinden metaya dönüşen uzun tarihini konuşuyoruz. Sahi, bir bardak sütün içinde hayvan bedenlerinden kadın emeğine, çocuk sağlığından kamu sağlığına, laboratuvardan millî iktisada uzanan hangi ilişkiler saklı?

Bu bölümde, melez bir turunçgil olarak ortaya çıkan limonun kokusu, şifası ve ekşi tadıyla bahçelerden saray mutfaklarına, tıp metinlerinden ticaret yollarına ve sofralara uzanan tarihini konuşuyoruz.

Bu bölümde güneş kreminin sosyal tarihine bakıyoruz. Antik karışımlardan Osmanlı deniz hamamlarına, Cumhuriyet plajlarından bronzluk modasına, SPF’den COP31 ve iklim adaletine uzanan bir hatta, küçük bir tüpün içinden sınıfı, emeği, sağlığı, güzelliği ve piyasa ilişkilerini konuşuyoruz.

Konuğumuz Aliye Erol ile küçük ama kadim bir nesne olan tılsımı konuşuyoruz. Tarih boyunca insanların hastalıkla, felaketle, kötü ruhlarla, nazarla ve bilinmeyenle baş etme çabasının nesneleşmiş hâli olan tılsımın izini sürüyoruz. Taşa, söze, yazıya ve sembole yüklenen koruyucu anlamların peşinde; Medusa’dan Kutsal Binici’ye, IAO, Adonai ve Sabao gibi gizemli kutsal adlardan Abraxas’a uzanan tılsım dünyasına bakıyoruz.