ಭಗವದ್ಗೀತೆಯ ಹದಿಮೂರನೇ ಅಧ್ಯಾಯವಾದ 'ಕ್ಷೇತ್ರ-ಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞ ವಿಭಾಗ ಯೋಗ'ದಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನು ಮಾನವ ಶರೀರ ಮತ್ತು ಅದರಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿರುವ ಅಮರ ಆತ್ಮದ ನಡುವಿನ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಹಾಗೂ ದಿವ್ಯ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಈ ಅಧ್ಯಾಯವು ಮನುಷ್ಯನ ಆಂತರಿಕ ಅಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಬಿಡಿಸಿಡುತ್ತದೆ.

ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನು 'ಕ್ಷೇತ್ರ' (Field) ಮತ್ತು 'ಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞ' (Knower of the Field) ಇವೆರಡರ ನಡುವಿನ ವ್ಯತ್ಯಾಸವನ್ನು ತಿಳಿಸುತ್ತಾನೆ:

1. ಕ್ಷೇತ್ರ (ಶರೀರ): ಪಂಚಭೂತಗಳು, ಅಹಂಕಾರ, ಬುದ್ಧಿ, ಮನಸ್ಸು, ಹತ್ತು ಇಂದ್ರಿಯಗಳು, ಇಂದ್ರಿಯ ವಿಷಯಗಳು ಹಾಗೂ ಆಸೆ, ದ್ವೇಷ, ಸುಖ, ದುಃಖಗಳಂತಹ ವಿಕಾರಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಭೌತಿಕ ಶರೀರವೇ 'ಕ್ಷೇತ್ರ'.
2. ಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞ (ಆತ್ಮ): ಈ ಶರೀರವನ್ನು ಮತ್ತು ಅದರ ಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ನಿರಂತರವಾಗಿ ವೀಕ್ಷಿಸುವ ಚೇತನ ಸ್ವರೂಪಿ ಆತ್ಮನೇ 'ಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞ'. ಸಮಸ್ತ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲೂ ನೆಲೆಸಿರುವ ಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞನು ಭಗವಂತನೇ ಆಗಿದ್ದಾನೆ.

ತದನಂತರ ಕೃಷ್ಣನು ನಿಜವಾದ 'ಜ್ಞಾನ' ಎಂದರೇನು ಎಂಬುದನ್ನು ನಿರೂಪಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅಹಂಕಾರವಿಲ್ಲದಿರುವುದು, ಅಹಿಂಸೆ, ಕ್ಷಮೆ, ಶೌಚ, ಗುರುಸೇವೆ, ಇಂದ್ರಿಯ ನಿಗ್ರಹ ಮತ್ತು ಭಗವಂತನಲ್ಲಿ ಅನನ್ಯ ಭಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದೇ ನಿಜವಾದ ಜ್ಞಾನ; ಇದಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾದದ್ದೆಲ್ಲವೂ ಅಜ್ಞಾನ.

ಅಂತಿಮವಾಗಿ ತಿಳಿಯಲ್ಪಡಬೇಕಾದ ವಸ್ತುವಾದ 'ಜ್ಞೇಯ' (ಪರಬ್ರಹ್ಮ) ತತ್ತ್ವವನ್ನು ವರ್ಣಿಸುತ್ತಾ, ಆ ಪರಮಾತ್ಮನು ಜಗತ್ತಿನ ಎಲ್ಲೆಡೆಯೂ ಕೈ-ಕಾಲುಗಳು, ಕಣ್ಣುಗಳು ಮತ್ತು ಕಿವಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಆವರಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಆತನು ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಸಾಕ್ಷಿಪ್ರಭುವಾಗಿ ಮತ್ತು ಭರ್ತನಾಗಿ ನೆಲೆಸಿದ್ದಾನೆ. ಜ್ಞಾನಚಕ್ಷುವಿನಿಂದ ಕ್ಷೇತ್ರ ಮತ್ತು ಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞರ ನಡುವಿನ ಈ ಮೂಲಭೂತ ವ್ಯತ್ಯಾಸವನ್ನು ಗ್ರಹಿಸುವ ಸಾಧಕನು ಪರಮ ಗತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.