Από την Κρήτη και τα κηπευτικά της επιστρέφουμε στην Αττική και συγκεκριμένα στα Μέγαρα όπου έχει έδρα το Αγροτικός Συνεταιρισμός Φυλλωδών Μεγάρων, από τους μεγαλύτερους στο είδους τους στην Ελλάδα. Λίγοι το γνωρίζουν αλλά από τα Μέγαρα κυρίως, τρέφεται όλη η Αττική, όσον αφορά τα φυλλώδη λαχανικά.

Κόστος ενέργειας, έλλειψη εργατικών χεριών και αθέμιτος ανταγωνισμός, είναι κατά τους κ.κ. Δάλλα και Βασιλόπουλο οι βασικές αιτίες για το ότι στο κοντινό μέλλον, τα φυλλώδη λαχανικά θα είναι λιγότερα και ακριβότερα. Επισημαίνουν επίσης ότι γίνονται εισαγωγές λαχανικών από χώρες στις οποίες χρησιμοποιούνται φυτοφάρμακα που έχουν απαγορευτεί στην ευρωπαϊκή Ένωση εδώ και 20 χρόνια ενώ όσον αφορά τους εποχικούς εργάτες από τρίτες χώρες οι βίζες καθυστερούν από έξι μήνες έως ένα χρόνο και οι αγρότες να μην έχουν εργατικά χέρια.

Στην περιοχή της Νάουσας, γνωστή για την παραγωγή φρούτων υψηλής ποιότητας, όλα τα φρούτα που παράγονται πλην των κερασιών είναι ελλειμματικά. Η κατανάλωση είναι μεγαλύτερη από την παραγωγή.

Πολλά φρούτα φεύγουν για εξαγωγές ενώ υπάρχει και ένα μεγάλο μέρος της γης που έχει εγκαταλειφθεί. Όπως λέει στο CNN Greece ο κ. Γιώργος Ταμπακιάρης, πρόεδρος του Αγροτικού Συνεταιρισμού Νάουσας, το μεγάλο πρόβλημα της περιοχής είναι ότι δεν ασχολούνται πλέον οι νέοι με τη γη. Σε αυτό συντελεί το γεγονός ότι η αγροτική παραγωγή δεν ενισχύεται από το κράτος, το εισόδημα που μένει στον παραγωγό τελικά είναι πολύ χαμηλό και αυτό αποθαρρύνει τους νέους να συνεχίσουν τη δουλειά των γονιών τους.

Η περιοχή της Νάουσας είναι μοναδική για την ποιότητα των φρούτων της και γι αυτό έχει λάβει πιστοποιήσεις για μια σειρά προϊόντων από την ΕΕ. O κ. Ταμπακιάρης υποστηρίζει επιπλέον ότι θα πρέπει η Πολιτεία να στηρίξει τους συνεταιρισμούς. Στην Ευρώπη το 90% της παραγωγής διακινείται μέσω συνεταιρισμών και είναι η ασφαλέστερη οδός για να χτυπηθεί η μαύρη διακίνηση.

Το 2027 ο Αγροτικός Συνεταιρισμός Πέλλας συμπληρώνει 100 χρόνια ζωής. Είναι από τους παλαιότερους και τους μεγαλύτερους συνεταιρισμούς στη χώρα και σήμερα έχει περίπου 500 μέλη και 200 συνεργαζόμενους αγρότες και εταιρίες. Διαθέτει, συσκευαστήριο, χυμοποιείο, κονσερβοποιείο, εκκοκκιστήριο βάμβακος, συσκευαστήριο δημητριακών, και ασχολείται επίσης με τη διάθεση λιπασμάτων και προϊόντων φυτοπροστασίας.

Με λίγα λόγια είναι σημείο αναφοράς για την περιοχή. Ο κ. Μιχάλης Φαρμάκης, πρόεδρος του συνεταιρισμού μιλώντας στο CNN Greece τονίζει ότι ο αγρότης για να έχει μέλλον, θα πρέπει να είναι συνεταιρισμένος ώστε να νιώθει ασφάλεια και να πληρώνεται στην ώρα του.

Και στην Πέλλα, τα προβλήματα των αγροτών είναι τα ίδια. Υψηλό κόστος παραγωγής, έλλειψη εργατικών χεριών. «Αυτό που θα λέγαμε στην κυβέρνηση είναι να επιδοτήσουν την παραγωγή και όχι τους αγρότες του καναπέ. Να επιδοτήσουν τον αγρότη να παράξει περισσότερο. Υπάρχει αγορά για τα προϊόντα μας», καταλήγει ο κ. Φαρμάκης.

Το οροπέδιο Λασιθίου είναι μια χαρακτηριστική περίπτωση οικονομικού μοντέλου μικρής κλίμακας. «Αποκλεισμένο» σχεδόν καθώς ακόμη και σήμερα ο δρόμος για να φτάσει κανείς είναι δύσκολος, και περικυκλωμένο από το όρος Δίκτη είναι ένα τόπος που ζει από την αγροτική παραγωγή και την κτηνοτροφία και το μοντέλο του δουλεύει και αποδίδει.

Με κύριο αγροτικό προϊόν την πατάτα, το Οροπέδιο δεν περιμένει από τον τουρισμό για να ζήσει και επιμένει σε αυτό που ξέρει να κάνει εδώ και χρόνια. Το νερό και τα εργατικά είναι τα βασικά προβλήματα για τους αγρότες της περιοχής, όπως άλλωστε και στην υπόλοιπη Ελλάδα, και το συνεταιριστικό μοντέλο του είναι πετυχημένο. Ένα παράδειγμα οικονομικού μοντέλου που δεν παραμερίζει την πολιτισμική ταυτότητα.

Το πορτοκάλι Χανιών για πολλά χρόνια ήταν σήμα κατατεθέν για το νησί της Κρήτης και ένα πασίγνωστο προϊόν για την Ελλάδα και την Ευρώπη. Δυστυχώς ή ευτυχώς, το πορτοκάλι Χανίων σταδιακά χάνεται και τη θέση του παίρνει το αβοκάντο μια δυναμική καλλιέργεια με μεγάλη ζήτηση και πολύ καλό εισόδημα για τον παραγωγό.

Βρεθήκαμε στα Χανιά, και συναντήσαμε τον κ. Χαρίλαο Βλαζάκη, τον άνθρωπο που συνετέλεσε όσο λίγοι στην ανάπτυξη του συνεταιρισμού Χανίων και μιλήσαμε μαζί του για το μέλλον της αγροτικής παραγωγής στην Κρήτη και στην τύχη που είχε ο νομός Χανίων να μπορεί να καλλιεργήσει αβοκάντο, ένα προϊόν που θέλει ειδικές κλιματολογικές συνθήκες και χώματα, καθώς και καλής ποιότητας νερό.

Ο κ Βλαζάκης τόνισε μεταξύ άλλων ότι είναι άδικο για τον καταναλωτή να πληρώνει διπλάσια τιμή στη ράφι από την τιμή παραγωγού αλλά δυστυχώς οι συνεταιρισμοί και οι παραγωγοί δεν μπορούν να κάνουν τίποτα γι αυτό.

Η κλιματική αλλαγή σε συνδυασμό με την έλλειψη νερού είναι ίσως το μεγαλύτερο πρόβλημα που αντιμετωπίζει ο αγροτικός κόσμος στην Κρήτη. Όπως λέει στο CNN Greece ο κ. Λάμπρος Περβολαράκης, αγρότης και εξαγωγές από το Ηράκλειο, όλες οι καλλιεργείς, τουλάχιστον στην κεντρική και Ανατολική Κρήτη αντιμετωπίζουν προβλήματα εκτός από τα κηπευτικά των οποίων η παραγωγή σημειώνει μια μικρή αύξηση και προσεγγίζει το ένα εκατομμύριο τόνους.

Ωστόσο όπως λέει ο κ. Περβολαράκης και τα κηπευτικά αργά ή γρήγορα θα αντιμετωπίσουν πρόβλημα.

Όσον αφορά την ποιότητα των κηπευτικών των Κρήτης, ο κ. Περβολαράκης τονίζει ότι οι προδιαγραφές είναι πολύ αυστηρές πλέον και ο καταναλωτής πρέπει να είναι σίγουρος για την ασφάλεια των προϊόντων.

Τέλος ο κ. Περβολαράκης καταρρίπτει το μύθο που θέλει τον μεσάζοντα να ευθύνεται για τις ψηλές τιμές στο ράφι τονίζοντας ότι το περιθώριο κέρδους των μεσαζόντων είναι οριακό. Το ανησυχητικό ωστόσο είναι άλλο, κατά τον κ. Περβολαράκη, και συγκεκριμένα το γεγονός ότι δεν υπάρχουν νέοι άνθρωποι να ασχοληθούν με τη γη και σταδιακά τα χωράφια είτε περνάνε σε χέρια αλλοδαπών είτε εγκαταλείπονται.

Η περιοχή της Ιεράπετρας είναι το «μανάβικο της Ελλάδας». Είναι η περιοχή που παράγεται το μεγαλύτερο μέρος των κηπευτικών εκτός εποχής που καταναλώνουμε στη χώρα. Στην Ιεράπετρα υπάρχουν σχεδόν 25.000 στρέμματα για καλλιέργειες κηπευτικών και για φυτώρια και θερμοκήπια ανθοκομίας.

Τα θερμοκήπια και ειδικά στην Ιεράπετρα είναι μια εκμετάλλευση που παρουσιάζει σταθερότητα καθώς η ηλιοφάνεια είναι συνεχής όλο το χρόνο και οι θερμοκρασίες υψηλές. Ωστόσο και εδώ υπάρχουν προβλήματα όπως η έλλειψη νερού καθώς υπάρχει μεγάλο πρόβλημα υφαλμύρωσης. Επισης μεγάλο πρόβλημα είναι η έλλειψη εργατικών χεριών λόγω της γραφειοκρατίας και των καθυστερήσεων στην μετάκληση ξένων εργατών. Όπως λέει ο κ. Μαρκάκης αυτή τη στιγμή η περιοχή της Ιεράπετρας έχει ανάγκη 6.000 εργάτες και αυτή τη στιγμή έχει περίπου τους μισούς.

Η Κωπαΐδα είναι ένας από τους μεγαλύτερους κάμπους της χώρας και o τόπος στον οποίο ξεκίνησε η βαμβακοκαλλιέργεια στην Ελλάδα. Ωστόσο το βαμβάκι συνεχώς φθίνει στην Ελλάδα παρά τις φιλότιμες προσπάθειες των αγροτών και των συνεταιρισμών. Και παρά το γεγονός ότι φθίνει, εξακολουθεί να είναι το δεύτερο σημαντικότερο αγροτικό προϊόν της χώρας μετά το ελαιόλαδο και τις ελιές.

H Κωπαΐδα πριν από αρκετά χρόνια είχε 300.000 στρέμματα καλλιεργήσιμης γης.

Από αυτά καλλιεργούνταν περίπου 230.000 στρέμματα και τα 140.000 ήταν βαμβάκι. Σήμερα καλλιεργούνται περίπου 180.000 στρέμματα και από αυτά μόνο τα 50.000 είναι βαμβάκι. Τα νούμερα μιλούν από μόνα τους για τη βαμβακοπαραγωγή στην Ελλάδα που παρόλα αυτά επιμένει, με μια ποιότητα από τις καλύτερες στον κόσμο και με προϊόν μη μεταλλαγμένο.

Με το CNN Greece πήγαμε στον Ορχομενό και συναντήσαμε τον κ. Βασίλη Τσαγαλά, γενικό διευθυντή του Αγροτικού Συνεταιρισμού Ορχομενού και μιλήσαμε για το βαμβάκι και το μέλλον της Κωπαΐδα. Τα λόγια του είναι μια κραυγή αγωνίας για το μέλλον του πρωτογενούς τομέα στη χώρα.