W dzisiejszym odcinku zabieramy Was do Wilamowic – miejsca, gdzie język wilamowski (wymysiöeryś) nie tylko przetrwał, ale dzięki tytanicznej pracy lokalnej społeczności budzi się do nowego życia.

Naszymi przewodnikami są dr Tymoteusz Król – etnolog, aktywista i rodzimy użytkownik wilamowskiego, który uczył się języka bezpośrednio od najstarszych mieszkańców, oraz Andrzej Żak – językoznawca z PAN, który bada wilamowski od strony strukturalnej i fonetycznej.

W rozmowie cofamy się do korzeni, by wyjaśnić, skąd ten tajemniczy język wziął się pod Bielskiem-Białą. Przyglądamy się też procesowi ożywiania mowy, która była skazana na zniknięcie.

Dyskutujemy o tym, jak nauka zderza się z polityką, analizujemy kulisy walki o status języka regionalnego i niedawne weto prezydenta. To opowieść o języku, który przetrwał mimo zakazów i braku woli politycznej.

W tym odcinku dowiecie się:

• Czym dokładnie jest język wilamowski – dlaczego mimo germańskiego pochodzenia tak mocno przesiąkł polską gramatyką i słownictwem?
• Na czym polega rewitalizacja języka w praktyce – jak uczy się młode pokolenie mowy, której przekaz międzypokoleniowy został brutalnie przerwany?
• Jak język z XIII wieku radzi sobie w dobie nowych techonologii i jak tworzy się w nim nowe słowa?
• Dlaczego wilamowski nie jest „zepsutym niemieckim” i jak nauka obala krzywdzące stereotypy o „mieszankach językowych”?
• Jak wygląda walka o prawny status języka regionalnego i dlaczego argumenty lingwistyczne przegrywają z decyzjami politycznymi?

Materiały i linki:

https://muzeum.wilamowice.pl/

Podręcznik: https://muzeum.wilamowice.pl/sites/default/files/2024/09/551/Podr%C4%99cznik%20j%C4%99zyka%20wilamowskiego%20%5BPOL-WYM%5D.pdf

KURS WILAMOWSKIEGO: https://muzeum.wilamowice.pl/aktualnosc/4708-kurs-jezyka-wilamowskiego-line

_____

Podkast Językowe Kontrowersje powstał w ramach projektu "O języku".

Zajrzyjcie na nasze profile na Instagramie i Facebooku:

https://www.instagram.com/o.jezyku

https://www.facebook.com/o.jezyku

O gościach:

Tymoteusz Król − adiunkt w Instytucie Slawistyki Polskiej Akademii Nauk oraz postdoc w Centrum Studiów Regionalnych Uniwersytetu Ostrawskiego. Socjolingwista, folklorysta i etnolog. Wilamowianin, aktywista na rzecz rewitalizacji języka wilamowskiego, badacz kultury Wilamowian i pogranicza śląsko-małopolskiego. Członek Stowarzyszenia „Wilamowianie” oraz Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego. Autor licznych artykułów i książek dotyczących Wilamowian. Współpracuje z Centrum Zaangażowanych Badań nad Ciągłością Kulturową Wydziału „Artes Liberales” Uniwersytetu Warszawskiego.

Andrzej Żak − doktorant w Szkole Doktorskiej „Anthropos” IPAN, doktorat pisze w Instytucie Slawistyki PAN. Kieruje grantem NCN Preludium na temat korelatów akustycznych akcentu wyrazowego w języku kaszubskim. Interesuje się fonetyką, fonologią i językami mniejszościowymi.

----

INTRO:

Simon Marx https://simonmarx.bandcamp.com/album/a-hollow-triangle-a-bar-with-teeth

Czy wiecie, jak po gruzińsku nazywa się Gruzja i dlaczego ta nazwa tak wiele mówi o tożsamości jej mieszkańców? W dzisiejszym odcinku zabieramy Was w podróż do Sakartwelo – kraju o niezwykle bogatej kulturze, skomplikowanej historii i fascynującym krajobrazie językowym.

Naszą przewodniczką jest dr Klaudia Kosicińska – antropolożka i kartwelistka z Uniwersytetu Adama Mickiewicza, która spędziła w Gruzji ponad pięć lat, badając życie na pograniczu gruzińsko-azerbejdżańskim i sytuację najliczniejszej mniejszości w kraju.

W rozmowie poruszamy nietypowe i rzadko omawiane tematy, które pozwolą Wam zrozumieć współczesną Gruzję daleko poza turystycznymi stereotypami o winie i chaczapuri.

W tym odcinku dowiecie się:

• Jak wygląda językowy tygiel Gruzji – od oficjalnego gruzińskiego, przez języki mniejszości, po wciąż obecny rosyjski i coraz popularniejszy angielski.
• Na czym polega fenomen gruzińskiej gościnności i tradycyjnej biesiady, czyli supry, prowadzonej przez mistrza ceremonii – tamadę.
• Jakie są relacje polsko-gruzińskie i dlaczego Lech Kaczyński jest w Gruzji upamiętniony pomnikiem za wsparcie podczas wojny w 2008 roku.
• Z jakimi wyzwaniami mierzą się mniejszości etniczne, w tym najliczniejsza mniejszość azerbejdżańska, i jak państwo próbuje włączyć je w życie społeczne.
• Jak historyczne napięcia z Rosją i obecna, niestabilna sytuacja polityczna kształtują przyszłość kraju i jego młodych obywateli.

Materiały i linki polecane przez naszą gościnię:

https://www.cebam.pl/dr-klaudia-kosici%C5%84ska

Festiwal Kina Gruzińskiego Gamardżoba Kino https://www.facebook.com/gamardzoba.kino

https://chaikhana.media/en

https://oc-media.org/

https://jam-news.net/

https://jezykikaukazu.pl/

https://www.dwutygodnik.com/artykul/11461-za-wariatke.html

https://www.polakogruzin.pl/polecane-ksiazki-o-gruzji/v

https://jezykikaukazu.pl/kaukazomaniacy-30/

https://www.rferl.org/Georgia

https://crrc.ge/

O gościni:

Klaudia Kosicińska jest pracowniczką Centrum Badań Migracyjnych Instytutu Antropologii i Etnologii na Uniwersytecie im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. Jest związana z Gruzją od 2014 roku, gdzie studiowała i prowadziła badania nad migracjami i mobilnością mniejszości azerbejdżańskiej oraz gruzińską literaturą i językiem, była też zaangażowana w projekty NGO'sowe. Od 2017 roku współorganizuje Festiwal Kina Gruzińskiego Gamardżoba Kino w Warszawie.

W jaki sposób język kształtuje nasze rozumienie polityki, władzy i narodu – zwłaszcza w kontekście autorytarnego państwa?

W rozmowie z białoruskim badaczem Antonem Dinersteinem (Instytut Slawistyki PAN) analizujemy mechanizmy białoruskiego dyskursu politycznego: jak słowa takie jak władza, naród czy państwo zmieniają znaczenie w zależności od kontekstu i ideologii. Rozmawiamy o personifikacji instytucji, propagandzie, języku oporu i o tym, dlaczego sposób mówienia może mieć realne konsekwencje społeczne.

Nasza rozmowa to też zaproszenie do refleksji nad tym, jak język polityki działa również w innych krajach, również w Polsce.

W tym odcinku poruszamy m.in. takie tematy jak:

• Jak język kształtuje nasze myślenie o władzy i państwie w kontekście Białorusi
• Różnice między pojęciami „naród”, „ludzie” i „nacja” w języku rosyjskim i polskim
• Jak dyskurs polityczny może wspierać autorytaryzm
• Rola propagandy: czym jest, jak działa i dlaczego nie zawsze ją rozpoznajemy
• Jak władza używa języka, by delegitymizować sprzeciw i opór
• Język jako forma działania i jako narzędzie kontroli
• Czym jest metonimia i jak działa w polityce
• Białoruski jako język kultury, oporu i folkloryzacji: czy mówienie po białorusku jest polityczne?
• Jak unikać manipulacji w języku: na co zwracać uwagę, czytając wiadomości
• Co oznacza „Zachód” i dlaczego to pojęcie bywa niebezpiecznie abstrakcyjne
• Język jako przestrzeń dla tożsamości i samoorganizacji społecznej

_____

Rozmowa spisana po polsku: https://www.o-jezyku.pl/2025/05/01/kto-mowi-w-imieniu-narodu-o-tym-jak-jezyk-buduje-wladze-rozmowa-z-dr-antonem-dinersteinem/

_____

Podkast powstał w ramach projektu "O języku".

Po więcej treści językoznawczych zajrzyjcie na nasze profile na Instagramie i Facebooku:

https://www.instagram.com/o.jezyku

https://www.facebook.com/o.jezyku